Voorstraat — in uitvoering

Restauratie De Wijnpers, Dordrecht

Gebogen eiken korbeel tussen twee gotische kaarsnissen in een oude bakstenen muur op de tweede verdieping

In de oudste straat van de stad brengt Noctum een koopmanshuis uit de vijftiende eeuw terug in gebruik, van de eiken draagconstructie tot de nieuwe indeling.

Rol Noctum: Ontwerp, restauratie en uitvoering
Architect: Eiland8 Architecten
Uitgangspunt: Rijksmonument
Status: In uitvoering

Het pand stond jarenlang slecht onderhouden; tot 2008 was er een café in gevestigd. Alle balken bleken aangetast door houtworm en een deel van de muren dreigde te bezwijken. Voordat er iets hersteld kon worden, is het gebouw van binnenuit gestut.

Noctum verzorgde het ontwerp en de constructieberekeningen en voert het werk zelf uit als aannemer. Voor het houtwerk zijn restauratietimmerlieden ingezet met ervaring in rijksmonumenten; voor elke andere discipline een eigen vakman. Alles gebeurt onder toezicht van monumentenzorg van de gemeente Dordrecht.

Historische zwart-witfoto van de Voorstraat met de gevel van De Wijnpers — De Voorstraat op een historische foto.

Gevel van De Wijnpers met de pui van het voormalige café — De gevel vóór de restauratie, toen nog met de pui van het café.

Een naam uit de wijnhandel

Volgens archiefonderzoek is het huis gebouwd tussen 1458 en 1487. De eerste bekende eigenaar was waardijn: de stedelijke keurmeester die toezicht hield op de grafelijke Munt in Dordrecht. Van 1578 tot 1662 woonden en werkten er lakenkopers. Een akte uit 1714 noemt het pand "van outs genaampt de Wijnpers".

Die naam past bij ruim tweeënhalve eeuw wijnhandel, van 1662 tot omstreeks 1930. In 1770 was de begane grond grotendeels wijnkelder en werden de verdiepingen verhuurd. Wijnkoper Jan de Koningh kocht toen het huis. Zijn firma verscheepte in de jaren 1830 rode wijn, rijnwijn en madera naar Java; in 1838 gingen er 1300 flessen mee met één schip. Later in de negentiende eeuw handelde de firma ook in steenkolen.

Het eikenhout van de korbelen en een spanroede is nog ouder. Volgens dendrochronologisch onderzoek is het gekapt tussen 1347 en 1353.

Close-up van een eiken korbeel met afgebladderde verf, scheuren en aangetast hout — Een korbeel vóór het herstel.

Eiken korbeel tijdens het herstel, met ladder en stempels ernaast — Tijdens de restauratie.

Houten skelet met korbelen op de tweede verdieping, ondersteund door stalen stempels — Voortgang op de bouw: de tweede verdieping, tijdelijk gestut.

De technische opgave

De moerbalken werden eerst ondersteund met stalen stempels. Daarna zijn muurstijlen en korbelen uitgenomen en is het aangetaste hout weggezaagd tot op gezond hout. Het ontbrekende deel is aangevuld met glasvezelwapening en epoxyharsmortel, en waar nodig met nieuw eikenhout. Houten pennen zetten de onderdelen weer vast.

Onder de muurstijlen kwamen poeren van Belgisch hardsteen, nieuwe smeedijzeren ankers verbinden constructie en muren. Het metselwerk ernaast is hersteld met stenen die al in het pand lagen. De vloer kreeg nieuwe eiken kinderbinten met vuren delen, in de werkplaats op maat gemaakt.

Nieuwe eiken kinderbinten tussen de oude moerbalken, met stempels langs de muur — Voortgang op de bouw: de vernieuwde balklaag tussen de oorspronkelijke moerbalken.

Gotische kaarsnissen

Op de eerste en tweede verdieping zitten nissen van ongeveer 23 centimeter diep, waarin ooit kaarsen of olielampen stonden. Sommige hebben een bovenkant in de vorm van een driepas. Ze zijn gerepareerd en blijven in het zicht.

Gebogen eiken korbeel tegen een bakstenen muur, met daglicht door twee hoge vensters — De tweede verdieping vóór de restauratie.

Bakstenen muur met twee gotische kaarsnissen, een verweerde eiken korbeel en een stalen stempel onder de balk — Kaarsnissen naast een korbeel, met een stempel onder de balk.

De gevel van 1771

Een jaar na de aankoop liet De Koningh een nieuwe voorgevel bouwen. Het jaartal staat in Romeinse cijfers op de kroonlijst, tussen vier rocococonsoles. De lage begane grond wijst erop dat het huis toen al flink was verzakt. Dat gevelwerk is gerestaureerd en opnieuw geschilderd.

De gevel in de steigers, afgeschermd met groen gaas — Voortgang op de bouw: de gevel in de steigers.

Kroonlijst met het jaartal MDCCLXXI en een rocococonsole — MDCCLXXI: het jaartal op de kroonlijst.

Gerestaureerde rocococonsole met bladmotief onder de kroonlijst — Een van de vier consoles, opnieuw in de verf.

Nieuw gebruik

De begane grond is opgeleverd als bedrijfsruimte. Op de eerste verdieping is een appartement gemaakt, en op de twee etages daarboven komen er nog twee. Die worden nu gesplitst; de plafonds zijn deels aangebracht. De indeling en de splitsing zijn door Noctum ontworpen. In het appartement op de eerste verdieping is de originele lambrisering onder de vensters gerestaureerd.

De derde woning komt in de kap, die niet uit de bouwtijd stamt. Wanden en dak zijn daar aan de binnenkant geïsoleerd met dampopen materiaal. Rond de oude korbelen blijft aan weerszijden 125 millimeter vrij, zodat er geen condens in het eikenhout ontstaat. Voor een slaapkamer op de tweede verdieping komt nog een brandwerende lichtkoker door het dak. De twee nieuwe appartementen worden uitgerust met een hybride warmtepomp en ventilatie met warmteterugwinning.

Alle drie de woningen krijgen een volledige Italiaanse afwerking: keuken, houten vloeren, een badkamer in marmer, binnendeuren en inbouwkasten. Zo krijgt een huis uit de vijftiende eeuw een eigentijds interieur.

Tegen de achtergevel van de bedrijfsruimte staat nog een gotische schouw: geprofileerde pilasters dragen een zware eiken balk, en in een van de profielen is een rozet uitgesneden. Het bouwhistorisch onderzoek plaatst de schouw voorzichtig rond 1500. Hij is bewaard en blijft in het zicht.

Plattegrond van een appartement met woonkamer, keuken, slaapkamer, badkamer en trappenhuis — Werktekening: plattegrond van een van de appartementen.

Plattegrond van het appartement onder de kap met woonkamer, balkon, keuken, slaapkamer en badkamer — Werktekening: plattegrond van het appartement onder de kap.

Twee 3D-aanzichten van het pand van bovenaf, met het nieuwe dak, dakkapellen en de aanbouw aan de zijstraat — Ontwerpvisualisatie: het pand gezien vanaf de Voorstraat en de zijstraat.

Lege begane grond met witte balkenplafonds, zwarte stalen kolommen en een visgraatvloer — De begane grond na de verbouwing.

Lichte eiken vloer in Hongaarse punt in een kamer met twee gotische kaarsnissen in de bakstenen muur — Het appartement op de eerste verdieping, tijdens de afwerking.

Hoge vensters met de gerestaureerde lambrisering eronder, in de avond — Vensters en lambrisering, bij avond.

Hal met een smalle, hoge glazen binnendeur met dun aluminium kader — Hal met een glazen binnendeur Zen van Rimadesio, 3 meter hoog.

Kunst op de zijgevel

De stoomlocomotief was er al. Noctum liet de schildering restaureren, zodat die terugkeert in het straatbeeld.

Muurschildering van een stoomlocomotief op de zijgevel — De gerestaureerde locomotief op de zijgevel.

De gerestaureerde bakstenen gevel van De Wijnpers in de Voorstraat — De Wijnpers in de Voorstraat.

De gerestaureerde bakstenen gevel van De Wijnpers met kroonlijst en hoge vensters, in de sneeuw — De voorgevel na de restauratie, in de winter.

Merken in dit project

Molteni&C: Keukens
Listone Giordano: Houten vloeren
Agape: Badkamers
Rimadesio: Binnendeuren en inbouwkasten

Bronnen

Bouwhistorische opname: 2010, datering en gebruiksgeschiedenis
Dendrochronologisch onderzoek: Stichting RING, 2012, in opdracht van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed
Bouwhistorische verkenning: 2008, waardestelling

Meer projectenBekijk alle projecten

Bespreek uw monument of bestaand pand in onze studio in Rotterdam, op afspraak.

Plan een afspraak